schrijfvormen

Op Wikipedia vind je een overzicht van alle mogelijke Dichtvormen

Voor de teksten in mijn dagboeken en/of de oefeningen in mijn workshops hanteer ik ook schrijf- en dichtvormen uit andere bronnen (een enkele keer ben ik zelf die bron). De dichtvormen staan alfabetisch gerangschikt, mét bronvermelding. Bij sommige kan je doorklikken naar bron, schema of voorbeeld.

In een alfabetgedicht schrijf je alle letters van het alfabet aan de linkerzijde van een pagina. Je vult deze eerste letters aan met losse trefwoorden of korte zinnen die te maken hebben met het onderwerp of het thema waarover je wilt schrijven.
Bron
Voorbeeld op vivapo’s blog

Een beeldhaiku is een intuïtieve tekening uit één ononderbroken lijn, waarmee je uitdrukt wat je voelt of bedoelt. Je begint met een krabbeltekening zonder je potlood of pen van het papier te halenKijk vervolgens in alle rust naar je beeldhaiku en kijk of je er een gezicht in ziet. Zet daar dan ogen en een mond in, zodat de tekening je aanspreekt, je aan kan kijken. Zo heb je je eigen beeldhaiku getekend. Deze kun je inkleuren, waardoor het nog meer zeggingskracht krijgt.
Bron
voorbeeld op vivapo’s blog

Een boomgedicht is een kort gedichtje dat bestaat uit 8 regels en 14 woorden. Alles mag in deze dichtvorm: herhalingen, rijmen, losse woorden of een doorlopende zin.  De enige beperking die deze dichtvorm heeft is het beperkte aantal woorden.
Bron
voorbeeld op de blog vivapo mediteert creatief

Bij een cirkelgedicht maak je een cirkel (of een ovaal) waarin je intuïtief een tekening of een beeldhaiku maakt. Na het maken van je tekening schrijf je het eerste wat er bij je opkomt op de buitenrand van de cirkel. Begin op een willekeurige plek en schrijf de cirkel (ovaal) rond. Als je klaar bent geef je je tekening een titel
Bron
voorbeeld op vivapo’s blog

Een copla is een Spaanse dichtvorm.
De copla is het gedicht van het volk en is vaak “ondeugend” van aard. Feitelijk bezit de copla geen vaste vorm, maar het merendeel heeft 4 regels van elk 8 lettergrepen.
Bron

De e.d.i.t. (of tientje) is een gedicht van 10 regels, beginnend met een zin van één woord en eindigend met een zin van 10 woorden. Iedere zin staat op een nieuwe regel. Deze dichtvorm is eind 2006 bedacht door columnist Jessica van der Burg.
Bron
Voorbeeld op de blog vivapo mediteert creatief
n.v.d.r. – in tegenstelling tot de sneeuwbal vormen de woorden in een e.d.i.t. telkens een zin.

Een elfje (soms: elf) is een eenvoudige, compacte dichtvorm, die bestaat uit elf woorden.
Bron
Schema
Voorbeeld op vivapo’s blog

Voor elfjes-pingpong zijn er minstens twee deelnemers nodig. Een deelnemer schrijft een elfje en de volgende deelnemer pikt op dit elfje in met een elfje dat er op één of andere manier op aansluit. Dat kan doordat in beide elfjes hetzelfde woord voorkomt, of doordat de elfjes over hetzelfde onderwerp gaan. Zo onstaat een stroom aan elfjes die alle kanten op gaat.
Bron
Voorbeeld op de blog Mijmeren

Fib
De schrijfvorm Fib bestaat uit zes regels waarbij de regels gekoppeld zijn aan de eerste zes cijfers van de Fibonaccireeks.
De eerste regel bestaat uit 1 lettergreep,
de tweede regel bestaat ook uit 1 lettergreep,
de derde regel bestaat uit 2 lettergrepen
de vierde regel bestaat uit 3 lettergrepen
de vijfde regel bestaat uit 5 lettergrepen
de zesde regel bestaat uit 8 lettergrepen.
Bron: Hetty Clarisse in KlaarHeden
Voorbeeld op vivapo’s blog

Een haibun is een haiku (gedicht van drie regels met doorgaans 5-7-5 lettergrepen), verweven in een tekst.
Voorbeeld

Haiku (俳句; meervoud: haiku of haiku’s) is een vorm van Japanse dichtkunst, geschreven in drie regels waarvan de eerste regel 5, de tweede regel 7 en de derde regel weer 5 lettergrepen telt.
De haiku drukt, in de klassieke vorm, een ogenblikervaring uit, soms gelinkt aan en geïnspireerd door zen. De haiku is een vingerhoed vol emotie, waarin weinig ruimte is voor ontledingen en benaderende omschrijvingen.
Bron

Japanse dichtvormen (in het kort):

  • haiku: natuur | drie regels | 5-7-5
  • senryu: grappig tweelingzusje van haiku
  • haibun: poëzie (haiku) en proza vermengd
  • tanka: vijf regels | 5-7-5-7-7 | persoonlijker en lyrischer dan haiku
  • kyoka: grappig tweelingbroertje van tanka
  • kabun: poëzie (tanka) en proza vermengd
  • haiga: haiku of tanka met afbeelding

Bron

Bij kruiswoord-schrijven werk je rond een thema. Binnen een kader (op geruit papier) plaats je één woord vertikaal of horizontaal. Vertrek van dit woord om nieuwe woorden te maken zoals in een kruiswoordspel en vul dit verder aan met zoveel mogelijk woorden die verwijzen naar het thema. Blijf àlle vrije ruimte benutten, en ga pas dan de overgebleven witte ruimte opvullen met voorzetsels of uitroepen om nadien alle vrije ruitjes op te vullen met zwarte stift.
Bron en voorbeeld

Een kabun (soms een schaduwspoor genoemd) is een tanka (bestaande uit vijf regels met doorgaans 5-7-5-7-7 lettergrepen), verweven met of ingebed in (poëtisch) proza.
Een kabun werd ook wel schaduwspoor genoemd.
Voorbeeld

De kyoka krijgt bekendheid in de achttiende eeuw en is de aardse, ook ironische, speelse, humoristische of bedrukte tegenvoeter van de tanka. De kyoka gaat over wat ons, mensen, zoal bezighoudt of ons overkomt; over wat we zien gebeuren of menen dat er plaatsvindt. De vormkenmerken van de kyoka zijn dezelfde als die van de tanka.
Bron

Limerick
Een limerick is een dichtvorm van 5 regels.
In de eerste regel wordt (meestal) een persoon of dier geïntroduceerd met een plaatsnaam.
De regels 1, 2 en 5 rijmen met elkaar en
er is een ander rijm tussen de kortere regels 3 en 4.
Het rijmschema: a a b b a.
Voorts heeft een limerick vaak een wat dubbelzinnige inhoud, of kan zelfs zeer grof zijn.
De laatste regel is een soort pointe of uitsmijter, de clou.
Voorbeeld op vivapo’s blog

Bij open zinnen – ook wel aanvulzinnen genoemd – noteer je een open zin en schrijf je er direct – zonder nadenken – achter wat het allereerste in je opkomt. Neem een sprint en laat je verrassen door wat er uit je pen vloeit.
Bron

Een pantoum is een uit Frankrijk afkomstige versvorm van 20 regels, waarbij een aantal van de regels wordt herhaald. Met dit schema kun je in korte tijd zelf een gedicht schrijven, waarbij de essentie van het moment of dat wat er werkelijk in je omgaat, voor je ogen verschijnt. Vaak werkt het verrassend verhelderend, omdat onbewuste gevoelens en gedachten aan de oppervlakte komen. Prachtige volzinnen hoef je dus niet te produceren en talent voor rijmen is ook niet nodig.
Waar het om gaat is dat je het eerste schrijft wat in je opkomt, zonder jezelf te corrigeren, zonder censuur. Dit gaat het makkelijkst als een ander jou het schema voorleest, zodat je zo spontaan mogelijk kunt reageren. Maar in je eentje kan het ook. Voor de pantoum kies je een kernwoord, het thema van je gedicht, iets wat je op dat moment bezighoudt.
Bron + Schema (lang)
Kort pantoum. Er bestaat ook een versvorm van 16 regels, waarbij een aantal van de regels wordt herhaald. Deze kortere vorm is m.i. uiterst geschikt om een collage of een tekening te ‘lezen’ en biedt een verrassing wanneer je regel 1 pas invult na regel 16.
Schema (kort)

Renga of Renku, een Japanse dichtvorm, bestaat al meer dan 800 jaar. Zijn voornaamste kenmerken zijn:

  1. De verzen: afwisselend een lang drieregelig en een kort tweeregelig vers
  2. Elk van die verzen is op de ene of andere manier verbonden met het voorafgaande vers maar niet met dat daarvoor
  3. De verzen worden om de beurt geschreven door twee, drie of meer „spelers”. De meest gebruikelijke aantallen verzen zijn 2,12, 20, 36 & 100.

Bron
Voorbeeld

Een rondeel is een dichtvorm met acht regels waarin regel 1 en 2 in hun geheel als volgt worden herhaald: regel 4=regel 1, regel 7=regel 2 en regel 8=regel 1
Bron
Voorbeeld op vivapo’s blog

Een rondgedicht bestaat uit zestien woorden verdeeld over zeven regels.
Bron
Schema
Voorbeeld op vivapo’s blog

Senryu (川柳) is een vorm van Japanse dichtkunst over de onvolkomenheid van de mensen, geschreven in drie regels van 5, 7 en 5 lettergrepen. Daarmee heeft het dezelfde vorm als de haiku, die echter eerder de volkomenheid van de wereld beschrijft.
Bron

De sneeuwbal bestaat uit 10 regels. Elke regel heeft een beperkt aantal woorden. De eerste regel heeft 1 woord, de tweede 2, de dede 3 … de tiende heeft 10 woorden. De regels kunnen samen een zin vormen of herhalingen bevatten
Bron
n.v.d.r. – in tegenstelling tot een e.d.i.t. of een tientje vormen de woorden in een sneeuwbal niet noodzakelijk één zin per regel.

Een spiegelelfje wordt gevormd door twee elfjes volgens deze structuur:
1, 2, 3, 4, 1 woord + 1, 4, 3, 2, 1 woord
Schema

Een sprinter schrijven kent veel synoniemen, zoals flow-schrijven, ochtendpagina’s, morning pages, ononderbroken schrijven, kilometer-schrijven…

Stapelgedichten zijn korte gedichten die worden gemaakt door boeken op elkaar te stapelen. De titels op de ruggen vormen, van boven naar beneden gelezen, het gedicht.
Bron

Een stiftgedicht is een gedicht dat niet ontstaat door te schrijven maar door te schrappen. Men “schrijft” een stiftgedicht door met een merkstift in een bestaande gedrukte tekst, meestal krantenartikels of een bladzijde uit een oud boek, woorden of delen van woorden te schrappen tot wat overblijft een gedicht vormt, dat niets meer met de oorspronkelijke tekst te maken hoeft te hebben.
Bron
voorbeeld op vivapo’s blog

De tanka is een lyrisch gedicht, bestaande uit vijf regels met doorgaans 5-7-5-7-7 lettergrepen, zonder bedoeld rijm of vastgestelde maat. De bakermat van de tanka ligt in de Japanse cultuur van de vijfde eeuw. In de tanka raakt een natuurimpressie aan een diep gevoel of valt er op een natuurlijke wijze mee samen. De tanka verwoordt hoe een natuurindruk en een eigen beleving elkaar vinden; met elkaar een gedicht vormen.
Waar gesproken wordt over tanka wordt meestal tanka én kyoka bedoeld.
Bron
Een andere bron vermeldt: Tanka is het verzamelbegrip voor: tanka, kyoka, sedoka.
Voorbeeld

Een tautogram is een tekst of gedicht waarbij ieder woord met dezelfde letter begint.
Meestal zijn tautogrammen grappig bedoeld en niet al te serieus van aard.
Bron
Voorbeeld op vivapo’s blog

Een tientje heeft 10 regels waarbij je de woorden telt. Begin met 1 woord op de eerste regel en laat het aantal woorden steeds met een woord toenemen.
Stop als je er 10 hebt bereikt.
Bron: Hetty Clarisse in KlaarHeden
Voorbeeld op de blog vivapo mediteert creatief
n.v.d.r. – in tegenstelling tot de sneeuwbal vormen de woorden in een tientje telkens een zin.

Een villanelle telt negentien regels waarvan
regel 1=regel 6, 12 en 18
regel 3=regel 9 en 15
Bron
Voorbeeld op vivapo’s blog

In een woordgedicht – of acrostichon – worden de letters van een (sleutel)woord verticaal aan de linkerzijde van de pagina gezet, zodat iedere letter op een nieuwe regel staat. Vul deze eerste letters aan met losse trefwoorden of korte zinnen die te maken hebben met de betekenis van/of associaties op dit woord.
Bron
Voorbeeld op vivapo’s blog

Woordzon
Noteer een gekozen woord in het midden van een leeg stuk papier. Teken rondom het woord korte streepjes als stralen van de zon. Schrijf aan de uiteinden van de streepjes associaties die te maken hebben met het woord in het midden, dus waar het je aan doet denken, in trefwoorden. Zet er zo nodig meer streepjes bij. Ga door tot er geen associaties meer komen.
Bron: Hetty Clarisse in KlaarHeden

Zandloper
Voor een zandloper tel je woorden.
Een zandloper heet zandloper omdat hij een vorm heeft die erop lijkt.
Er zijn zeven regels die achtereenvolgens 4, 3, 2, 1, 2, 3, 4 woorden hebben.
Bron: Hetty Clarisse in KlaarHeden

Zevenaar
Een zevenaar – hoeft niet te rijmen – is een dichtvorm van 7 regels met het volgende schema:
1
2
3
4
5
6 = 2
7 = 3
Bron: Hetty Clarisse iin KlaarHeden

Het hoeft niet te rijmen.

Een ZKV-kabun is kabun van hooguit 200 woorden. Die laatste vorm wordt een zeer-kort-verhaal-kabun genoemd, een zkv-kabun. Het zkv begint een interessant nieuwe literaire vorm te worden.
Bron

Viviane Van Pottelberghe
19 april 2017